Młode lata

Michał Bakunin urodził się 18 maja 1814 roku we wsi Priamuchino, twerskiej guberni, jako najstarszy syn w licznej, zamożnej rodzinie ziemiańskiej. Tutaj też przebywał do czternastego roku życia, kiedy został wysłany do Petersburga do artyleryjskiej szkoły oficerskiej. Rychło się jednak okazało, że kariera wojskowa nie odpowiadała młodemu Bakuninowi. Wcześnie obudzone zainteresowania intelektualne spowodowały, że wbrew woli ojca młody oficer stara się o dymisję. Uzyskał ją w 1835 roku i udał się do Moskwy, gdzie z krótkimi przerwami spędził najbliższych sześć lat.

Na razie jednak Bakunin musi uniezależnić się materialnie. W tym celu zamierzał zająć się udzielaniem lekcji matematyki; później, gdy jego zainteresowanie filozofią pogłębiło się, sądził, że będzie mógł utrzymać się z tłumaczeń i pracy literackiej. Ale efekty materialne tych poczynań były nikłe. Do końca życia Bakuninowi, nie udało się osiągnąć niezależności materialnej i gnębiły go długi oraz kłopoty finansowe.

Zainteresowania naukowe, dla których porzucił karierę wojskową, skłoniły go natomiast do głębszych studiów nad filozofią, zwłaszcza niemiecką. Poznał bliżej filozofię Fichtego, którego pisma studiował z zapałem. N. Bieliński, który później stał się znanym pisarzem rosyjskim, wydawał wówczas filozoficzne czasopismo Teleskop. W piśmie tym Bakunin publikuje swoją pierwszą pracę literacką, rosyjski przekład Fichtego "Odczyty o przeznaczeniu uczonego". Bakunin stał się wkrótce gorącym zwolennikiem, znawcą i interpretatorem Hegla. W marcu 1838 r. opublikował przedmowę do jego Wykładów Gimnazjalnych.

W 1835 roku poznał Mikołaja Stankiewicza i grupę jego przyjaciół, którzy tworzyli tzw. "kółko Stankiewicza", zasłużone dla rozwoju ruchu umysłowego Rosji pierwszej połowy XIX wieku. Do "kółka" należeli ludzie o bardzo zróżnicowanych poglądach jak np.: W. Bieliński i T. Granowski, W. Botkin, K. Aksakow i N. Katkow. W tym właśnie "kółku" i pod wpływem Stankiewicza Bakunin rozpoczął swoje studia filozoficzne, tu tworzy swoje pierwsze próby filozoficzne, stając się wkrótce, gdy Stankiewicz wyjedzie za granicę, jedną z czołowych postaci grupy.

Poglądy członków koła, także i Bakunina, były wówczas na wskroś reakcyjne i konserwatywne. Z filozofii heglowskiej mówiącej, że "Wszystko, co istnieje, jest naturalne i uprawnione do istnienia" wywodzono polityczne twierdzenie że "Rosyjski absolutyzm istnieje, wobec czego jest on uprawniony i naturalny". W takim duchu utrzymane były ówczesne artykuły Bakunina jak np. Wstęp do Wykładów gimnazjalnych Hegla.

Szybko, jednak porzucił ciasnotę i jednostronność reakcyjnego heglizmu. Przyczyniło się do tego poznanie Mikołaja Ogariewa i Aleksandra Hercena, wybitnych literatów i myślicieli, przeciwników tych konserwatywnych teorii.
(Strona 1 z 16)
Artykuł aktualizowany: 23.11.2009