Warning: Illegal string offset 'active' in /templates/yoo_scoop/html/pagination.php on line 129

Warning: Illegal string offset 'active' in /templates/yoo_scoop/html/pagination.php on line 135

Warning: Illegal string offset 'active' in /templates/yoo_scoop/html/pagination.php on line 129

Warning: Illegal string offset 'active' in /templates/yoo_scoop/html/pagination.php on line 135

Warning: Illegal string offset 'active' in /templates/yoo_scoop/html/pagination.php on line 129

Warning: Illegal string offset 'active' in /templates/yoo_scoop/html/pagination.php on line 135

Warning: Illegal string offset 'active' in /templates/yoo_scoop/html/pagination.php on line 129

Warning: Illegal string offset 'active' in /templates/yoo_scoop/html/pagination.php on line 135

Warning: Illegal string offset 'active' in /templates/yoo_scoop/html/pagination.php on line 129

Warning: Illegal string offset 'active' in /templates/yoo_scoop/html/pagination.php on line 135

Warning: Illegal string offset 'active' in /templates/yoo_scoop/html/pagination.php on line 129

Warning: Illegal string offset 'active' in /templates/yoo_scoop/html/pagination.php on line 135

Bakunin i Nieczajew

Nazwisko Nieczajewa stało się znane w kołach rosyjskiej młodzieży rewolucyjnej w związku z ruchem studenckim 1869 roku. Nieczajew znał i propagował idee Bakunina, rozwinięte w Narodnom Diele, działał też aktywnie na rzecz utworzenia organizacji rewolucyjnej. Należy jednak wątpić, czy udało się Nieczajewowi na początku 1869 roku, przed wyjazdem za granicę, taką organizację, chociażby nawet w postaci kilkuosobowego Komitetu, ukonstytuować. Równie wątpliwy jest fakt, na który powoływał się dla dodania sobie splendoru, iż był za działalność rewolucyjną prześladowany przez policję carską. Ten pozbawiony skrupułów i hamulców moralnych fanatyk w przekonaniu, iż wszystko może służyć sprawie rewolucji, ponieważ rewolucja wszystko, co jej sprawie służy, uświęca, zgłosił się po przyjeździe do Szwajcarii do Bakunina i powiedział mu, iż reprezentuje istniejącą w Rosji silną, szeroko rozgałęzioną i liczną organizację rewolucyjną, że uciekł z twierdzy Pietropawłowskiej i wydostał się za granicę, by nawiązać kontakt z Bakuninem. Zapewniał Bakunina, że chłopska Rosja jest gotowa do powstania, że jego Komitet ma poważne wpływy w wojsku i równie poważne szanse, by po obaleniu caratu objąć władzę. Bakunin pisał:

Byłem przekonany, że uda mi się przez Nieczajewa przetransponować nasze idee i poglądy do Rosji i nawet poważnie myślałem, że Nieczajew stanie na czele rosyjskiego oddziału mego związku rewolucyjnego. Dlatego go ceniłem.

W literaturze bakunistycznej toczyły się długotrwałe spory o autorstwo dokumentów z okresu współpracy Bakunina i Nieczajewa. Według M. Nettlau z powstałych w tym czasie broszur i odezw jedynie K oficeram russkoj armii i Nauka i nasuszcznoje riewolucjonnoje dieło uważa za bezspornie napisane przez samego Bakunina (Bibliographie de 1'arnachie, Bruxelles-Paris 1879).

Szczególne kontrowersje budziło autorstwo Katechizmu rewolucjonisty. Ostatecznie wątpliwości rozwiał list Bakunina do Nieczajewa z 2 czerwca 1870 r., odnaleziony w archiwach w 1966 r., w którym pisze o broszurze: "twój katechizm", a całość poglądów Nieczajewa określa Bakunin jako "jezuicki system" i odrzuca jedno i drugie.

Podstawowe założenie Katechizmu brzmi: rewolucja jest dobrem samoistnym i naczelnym, niewymagającym dodatkowych kryteriów wartościujących.

Uzbrojony w takie wytyczne, wrócił Nieczajew we wrześniu 1869 roku do Rosji, gdzie powołując się na Komitet Generalny Wszechświatowego Związku Rewolucyjnego w Genewie, zgodnie z posiadanym przez niego pełnomocnictwem, utworzył tajną organizację. Jego inkwizytorskie środki i metody działania napotkały jednak opór zwerbowanych zwolenników. Gdy zaś jeden z najaktywniejszych współpracowników - student Akademii Rolniczej w Moskwie, Iwanow - postanowił na znak protestu organizację opuścić, Nieczajew powołując się na zalecenia i dyrektywy rzekomego Komitetu, skazał go na śmierć. Wyrok wykonał sam Nieczajew przy współudziale kilku innych członków organizacji.

Teraz Nieczajew znów uciekł za granicę, a jego organizacja została rozbita. Policja carska aresztowała 87 osób, spośród których 33 zostały skazane na kary więzienia, katorgę i zesłanie. Nieczajew za granicą usiłował rozwinąć szeroką działalność - wszak teraz istotnie reprezentował jakąś organizację, wprawdzie rozbitą, ale rzeczywistą i znaną. Znów nawiązał kontakt z Bakuninem, ale nie trwał on długo. Bakunin zmienił zdanie o swym dotychczasowym protegowanym i uprzedzał przed kontaktami z nim swych przyjaciół.

Nie można stworzyć trwałej organizacji, posługując się środkami niegodnymi celu - pisze Bakunin. Tę myśl zaakcentuje też i później, pod koniec życia, znów powtarzając, że "na jezuickim kłamstwie nie można zbudować nic solidnego ani twórczego", i że rewolucja nie będzie mogła zwyciężyć, jeśli do swego szczytnego, humanistycznego celu będzie chciała dojść, wykorzystując niskie i podłe namiętności. Główny błąd Nieczajewa, któremu i teraz jednak Bakunin nie odmawia pewnych cech - jego zdaniem - pozytywnych, a przede wszystkim niezwykłej energii - polega na tym, iż doszedł on do "przekonania, że aby stworzyć organizację - poważną i trwałą - należy oprzeć się na polityce Machiavellego i przyswoić sobie w pełni zasady systemu jezuitów: dla ciała - jedynie przemoc, dla duszy - fałsz".
(Strona 12 z 16)
Artykuł aktualizowany: 23.11.2009